AFSÜ HEMATOLOJİ BİLİM DALI BAŞKANI DOÇ. DR. MUSTAFA DURAN: “BİR KİŞİNİN BAĞIŞÇI OLMASI, HİÇ TANIMADIĞI BİR HASTAYA UMUT ANLAMINA GELİYOR.”

Lösemi ve diğer kan hastalıklarıyla mücadelede hayati önem taşıyan kemik iliği bağışı, nakil bekleyen hastalara umut oluyor. Yapılan her ilik bağışı, nakil için sıraya giren hastalara hem umut veriyor hem de onların yeniden hayata tutunmasını sağlıyor.

Her yıl eylül ayının üçüncü cumartesi günü, Dünya Kemik İliği Bağışçıları Günü olarak kutlanıyor.

AFSÜ Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı, Hematoloji Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Mustafa Duran “Bir Kişinin Bağışçı Olması, Hiç Tanımadığı Bir Hastaya Umut Anlamına Geliyor.”

Kemik iliği nedir ve vücudumuzda hangi hayati görevleri üstlenir ?

Mustafa Duran “Kemik iliğini kısaca, vücudumuzun kan üretim fabrikası olarak tanımlayabiliriz. Kemiklerin içinde bulunan yumuşak bir dokudur ve burada kan hücrelerimiz üretilir.

Kırmızı kan hücreleri, yani alyuvarlar, vücudumuzdaki dokulara oksijen taşır. Beyaz kan hücreleri bağışıklık sistemimizin önemli bir parçasıdır ve bizi enfeksiyonlara karşı korur. Trombositler ise kanamanın durdurulmasında görev alır.

Dolayısıyla kemik iliği düzgün çalışmadığında kansızlık, enfeksiyonlara yatkınlık veya kanama gibi önemli problemler ortaya çıkabilir. Aslında her gün farkında olmadan çalışan çok önemli bir sistemden bahsediyoruz.”

Kemik iliği nakli hangi hastalıkların tedavisinde kullanılır?

Doç. Dr. Mustafa Duran “Kemik iliği nakli, aslında daha doğru ifadeyle kök hücre nakli, başta bazı lösemiler olmak üzere birçok ciddi hematolojik hastalığın tedavisinde kullanılabiliyor.

Akut lösemiler, bazı lenfomalar, multipl miyelom, miyelodisplastik sendromlar ve kemik iliğinin normal kan hücresi üretemediği bazı hastalıklar bunlar arasında sayılabilir.

Burada önemli bir nokta var: Her lösemi veya her kan hastası mutlaka kemik iliği nakli olacak diye bir durum söz konusu değil. Nakil kararı; hastanın yaşına, genel durumuna, hastalığın özelliklerine, tedaviye verdiği yanıta ve hastalığın tekrar etme riskine göre kişiye özel olarak veriliyor.”

Hastaya uygun iliğin bulunmasının ardından nakil anına kadar olan süreç nasıl işler?

Mustafa Duran “Öncelikle hastaya uygun bir verici bulunduğunda hem vericinin hem de hastanın nakle uygun olup olmadığı ayrıntılı şekilde değerlendirilir.

Burada toplumda sık karşılaştığımız bir yanlış anlaşılmayı da düzeltmek isterim. “Kemik iliği nakli” denildiğinde insanların aklına çoğu zaman ameliyatla kemiğin içinden iliğin çıkarılması geliyor. Oysa günümüzde kök hücrelerin büyük bölümü, özel bir hazırlık sonrasında kan yoluyla, yani aferez yöntemiyle toplanabiliyor.

Hasta tarafında ise nakilden önce hastalıklı kemik iliğini ortadan kaldırmak ve yeni kök hücrelerin yerleşmesine uygun ortam hazırlamak amacıyla özel bir hazırlık tedavisi uygulanıyor.

Daha sonra vericiden alınan kök hücreler hastaya damar yoluyla veriliyor. Yani aslında nakil işleminin kendisi çoğu zaman bir kan nakline oldukça benzer şekilde gerçekleşiyor. Asıl önemli ve yoğun takip gerektiren dönem, nakilden sonraki süreç oluyor.”

Nakil verici ve alıcı açısından riskli bir işlem midir?

Doç. Dr. Mustafa Duran “Her tıbbi işlemde olduğu gibi burada da hem verici hem de hasta açısından bazı riskler bulunuyor. Ancak verici açısından süreç, toplumda düşünüldüğü kadar korkutucu bir işlem değil.

Kök hücrelerin kan yoluyla toplandığı yöntemde vericiye birkaç gün öncesinden kök hücrelerin kana geçmesini sağlayan bir ilaç veriliyor. Daha sonra kan, özel bir cihazdan geçirilerek kök hücreler ayrıştırılıyor ve kanın geri kalan kısmı vericiye geri veriliyor. İşlem sırasında veya sonrasında geçici olarak kemik ağrısı, halsizlik veya baş ağrısı gibi şikayetler görülebiliyor.

Hastanın açısından ise süreç daha farklı ve daha ciddi riskler taşıyabiliyor. Çünkü hastaya verilen yoğun tedaviler bağışıklık sistemini baskılıyor ve enfeksiyon, kanama gibi komplikasyonların yanı sıra nakledilen hücrelerin hastanın dokularına karşı reaksiyon göstermesi gibi sorunlar ortaya çıkabiliyor.

Bu nedenle kemik iliği nakli ciddi bir tedavi olmakla birlikte, uygun hastalarda hayat kurtarıcı olabilen bir tedavi yöntemidir.”

Kemik iliği bağışçısı olmak isteyenler nereye başvurmalıdır?

AFSÜ Hematoloji Bilim Dalı Başkanı
Doç.Dr. Mustafa Duran “Kemik iliği veya kök hücre bağışçısı olmak isteyen kişiler Türkiye’de Türk Kızılayı’nın TÜRKÖK sistemi üzerinden gönüllü bağışçı adayı olabiliyorlar.

Aslında süreç oldukça basit. Öncelikle gönüllü bağışçı olmak istediğinizi belirtiyorsunuz ve gerekli bilgilendirmeden sonra kan veya örnek alınarak doku grubu özellikleriniz belirleniyor. Bu bilgiler TÜRKÖK sisteminde kayıt altına alınıyor.

Burada belki de en önemli mesaj şu: Bir kişinin bugün bağışçı adayı olarak sisteme girmesi, yarın mutlaka kök hücre vereceği anlamına gelmiyor. Ancak yıllar sonra sizin doku grubunuz bir hastayla eşleşebilir ve o zaman gerçekten bir insanın hayatını değiştirme, hatta kurtarma fırsatınız olabilir.

Bu nedenle Dünya Kemik İliği Bağışçıları Günü’nün bence en önemli mesajlarından biri şu: Bir kişinin gönüllü bağışçı olması, hiç tanımadığı bir hastaya umut olabilmesi anlamına geliyor.”