MİNNETİN ZİNCİRLERİ

İnsan ilişkileri çoğu zaman büyük fedakârlıklarla değil, görünmeyen dengelerle ayakta kalır. Bir taraf sürekli verirken diğer taraf sadece alıyorsa, zamanla sevgi bile yük gibi gelmeye başlar. Çünkü hayatın en sessiz kanunlarından biri alma-verme dengesidir.
Bir insanın derdini saatlerce dinleyip kendi derdini anlatacak bir omuz bulamıyorsan, orada bir dengesizlik vardır. Sürekli anlayan taraf olup hiç anlaşılmıyorsan, hep arayan ama hiç aranmıyorsan, herkesin yükünü taşırken yorulduğunda seni taşıyan kimse yoksa, ilişki artık paylaşım olmaktan çıkmış demektir.

Filozof Aristoteles, dostluğu “karşılıklı iyilik isteme hali” olarak tanımlar. Gerçek dostlukta ne sürekli veren vardır ne de sürekli alan. Çünkü dostluk bir terazidir; bir kefesi sürekli ağır basarsa sonunda denge bozulur.
İnsan bazen küçük bir iyiliğe öyle büyük anlamlar yükler ki karşısındakini gözünde büyütür. Bir bardak su verene okyanusu, bir mum yakana güneşi emanet etmeye kalkar. Oysa her iyilik kıymetlidir ama her iyiliğin karşılığı kendi ölçüsündedir. Aşırı minnet duygusu insanı borçlu hissettirir, borçlu hissetmek ise özgürlüğünü elinden alır.

Nietzsche’nin şu sözü bu konuda düşündürücüdür:
“Minnettarlık bazen en ağır zincirdir.”
Çünkü ölçüsünü kaçıran minnet, sevgiyi beslemek yerine bağımlılık yaratabilir. İnsan sırf geçmişte gördüğü bir iyilik yüzünden bugün gördüğü haksızlığı görmezden gelmeye başlayabilir.
Fakat dengesizlik sadece maddi şeylerde olmaz. En büyük dengesizlikler çoğu zaman duygularda yaşanır. Sürekli fedakârlık yapan, anlayış gösteren, affeden, alttan alan taraf olmak da bir süre sonra insanın ruhunu yorar. Çünkü kalp de nefes almak ister. Sürekli veren bir kalp, gün gelir verecek gücü bulamaz.
Konfüçyüs şöyle der:
“Aşırılık da eksiklik kadar hatadır.”

Sevginin de, fedakârlığın da, minnetin de aşırısı ilişkilere zarar verebilir. İnsan ne kendini değersizleştirecek kadar vermeli ne de karşısındakini değersiz hissedecek kadar almalıdır.

Belki de mesele şudur: Bir bardak suyu küçümsememek ama onun uğruna okyanusu da feda etmemek. Bir mumu takdir etmek ama güneşi teslim etmemek. İyiliği görmek, teşekkür etmek, kıymet bilmek… Fakat bunu yaparken kendimizi unutacak kadar borçlu hissetmemek.
Çünkü sağlıklı ilişkilerde ne almanın mahcubiyeti ne de vermenin yorgunluğu vardır. Orada sadece denge vardır. Ve insanı yormayan bütün bağlar, işte o görünmeyen denge üzerinde yükselir.